0
Shares
काठमाण्डाैँ बैशाख २९ गते । बुद्ध जयन्ती (वैशाख पूर्णिमा) लाई भगवान् गौतम बुद्धकाे जन्म, ज्ञान प्राप्ति र महापरिनिर्वाण भएकाे पवित्र दिनका रूपमा मनाइन्छ। यस दिनलाई त्रिविध महोत्सव पनि भनिन्छ किनभने यही दिन बुद्ध जन्मिए, बुद्धत्व प्राप्त गरे र निर्वाणमा प्रवेश गरे। हिन्दू र बौद्ध दुवै परम्परामा यस दिनको विशेष महत्व छ। गौतम बुद्धले दिएको शान्ति, करुणा, अहिंसा र मध्यम मार्गको सन्देश आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छ। समाजमा हिंसा, घृणा र असहिष्णुता बढ्दो क्रममा रहेका बेला बुद्धका शिक्षाहरू मार्गदर्शक बन्न सक्छन्।
भगवान् गौतम बुद्धकाे जन्म आजभन्दा झन्डै २५६९ वर्षअघि लुम्बिनी (हालकाे नेपाल) मा शाक्य वंशमा भएको थियो। उनकाे बाल्यकाल राजकुमारकाे रूपमा बित्याे, तर जीवनकाे दुःख, रोग, बुढ्यौली र मृत्युलाई देखेपछि उनी घरपरिवार, ऐश्वर्य र सुखसयल त्यागेर सत्यकाे खोजीमा निस्किए। वर्षाैं साधनाकाे पछि बोधगया (भारत) मा बोधिवृक्षमुनि ध्यान गर्दै बुद्धत्व प्राप्त गरे।
बुद्ध जयन्ती न केवल एउटा धार्मिक पर्व हाे, यसले अहिंसा, करुणा, सहिष्णुता र सत्यकाे सन्देश दिन्छ। आजकाे तनावग्रस्त समाजमा बुद्धकाे ‘मध्यम मार्ग’, ‘अष्टाङ्गिक मार्ग’ र ‘चतुर्सत्य’ काे शिक्षाले मानव जीवनमा शान्ति, सद्भावना र आत्मज्ञान ल्याउन सक्दछ।
बुद्ध जयन्तीकाे अवसरमा नेपाल, भारत, श्रीलंका, थाइल्यान्ड, म्यानमार, भुटान जस्ता देशहरूमा बुद्ध मन्दिरहरूमा पूजा, प्रार्थना, ध्यान र धर्मदेशना गरिन्छ। लुम्बिनी, स्वयम्भू, बौद्धनाथ जस्ता पवित्र स्थलहरूमा हजारौं श्रद्धालुहरूले दीप प्रज्वलन, धूप, फूल अर्पण, रक्तदान, दानपुण्य र सामाजिक सेवाका कार्यक्रमहरू गर्छन्।
केही स्थानहरूमा बुद्धकाे जीवन दर्शनमाथि प्रवचन, शान्ति यात्राहरू र ध्यान शिविरहरू समेत आयोजना गरिन्छ। यसले समाजमा शान्ति, मैत्रीभाव र आपसी समझदारी बढाउन सहयोग गर्छ।
बुद्ध जयन्ती केवल परम्परा वा कर्मकाण्डमा सीमित नभई मानव जीवनकाे रूपान्तरणकाे एउटा अवसर हाे। गौतम बुद्धकाे शिक्षाले आजकाे अशान्त र अस्तव्यस्त विश्वलाई सम्यक विचार, करुणा र सहअस्तित्वकाे बाटाे देखाउन सक्दछ। यसैले बुद्ध जयन्ती हामी सबैका लागि आत्ममूल्यांकन, शान्ति र मानवताकाे सन्देश बोकेको महान पर्व हाे।
“संसारमा घृणाले घृणाको अन्त्य हुँदैन, माया र करुणाले मात्र घृणाको अन्त्य हुन्छ।”
“हामी जे सोच्छौं, त्यही बन्छौं। शुद्ध मनले बोलेका वा गरेका कुरा खुशीजस्तो छायाँझैं पछ्याइरहन्छ।”
“क्रोधलाई प्रेमद्वारा, कुप्रवृत्तिलाई सदाचारद्वारा, लोभलाई उदारताद्वारा र असत्यलाई सत्यद्वारा जित्नुहोस्।”
“आफ्नै उद्धार आफैं गर्नुहोस्। अरूले तपाईंलाई बचाउन सक्दैनन्।”
“धनसम्पत्तिले होइन, सन्तोषले नै मान्छे धनी हुन्छ।”
“सबै तारा अस्ताउँछन्, फूलहरू झर्छन्, सबै कुरा नाशवान् छन्। केवल धर्म र सत्य अमर रहन्छन्।”
“अरूलाई जित्नुभन्दा पहिले आफैंलाई जित्नु सबैभन्दा ठूलो विजय हो।”
“जुन कुराले तिमीलाई दुःख दिन्छ, त्यसबाट चिप्लिन सिक। त्याग नै मुक्ति हो।”
“तीन कुरा कहिल्यै लुकेको रहँदैन — सूर्य, चन्द्रमा र सत्य।”
“संसार परिवर्तन गर्न चाहनुहुन्छ भने, पहिले आफ्नो मन परिवर्तन गर्नुहोस्।”
“मौन रहनु बुद्धिमानी हो जब तिम्रो शब्दहरू अरूलाई घाइते गर्छन्।”
“जसले आफ्नाे क्रोधलाई नियन्त्रण गर्न सक्छ, उसले घोडालाई लगाम लगाएको सवारजस्तै विजय प्राप्त गर्छ।”
“मन नै सबै कुरा हो। तिमी जे सोच्छौ, त्यही बन्छौ।”
“दुखको मूल कारण तिम्रो आसक्ति हो। त्यागले नै मुक्तिको बाटो खुल्छ।”
“तिमी आफैं नै आफ्नाे मार्गदर्शक हौ। तिमी बाहेक अरू कसैले तिम्राे उद्धार गर्न सक्दैन।”
“अरूलाई क्षमा गर्नु नै साँचो वीरता हो।”
“आज जे गर्छौं, त्यही भविष्यकाे आधार बन्छ।”
“एउटा पानालाई बाहिरबाट सफा गर्नु मात्रै पर्याप्त छैन, भित्रबाट पनि शुद्ध हुनु जरुरी छ।”
“ज्ञानले मात्र आत्मा शान्त हुन्छ, अन्धविश्वासले होइन।”
