भोटेकोशीको पीडामा सिंगो देश एक बनौँ

भोटेकोशीमा आएको भीषण बाढीले सिंगो देशलाई स्तब्ध र मर्माहत बनाएको छ। प्रकृतिको एउटा भयावह प्रहारले केही क्षणमै परिवारका सपना, वर्षौँको मेहनत, घरआँगन र जीविकाका आधारहरू उजाडिदिएको छ। कतै आफन्त हराइरहेका छन्, कतै परिवारजन आफ्ना प्रियजनको खबरको प्रतीक्षामा छन्। बाढीले पुर्‍याएको मानवीय तथा भौतिक क्षतिको पूर्ण विवरण अझै आउन बाँकी रहे पनि प्रारम्भिक दृश्य र विवरणले विपद्को गम्भीरता स्पष्ट देखाइसकेको छ। यो क्षण केवल दुःख व्यक्त गरेर बस्ने क्षण होइन, पीडितको जीवनरक्षा र पुनःस्थापनाका लागि सिंगो समाज एकजुट भएर उभिनुपर्ने क्षण हो।

भोटेकोशीको यो पीडा रसुवा वा प्रभावित क्षेत्रका नागरिकको मात्र पीडा होइन। यो सम्पूर्ण नेपालीको साझा पीडा हो। आज नदीको किनारमा एउटा परिवार रोइरहेको छ भने त्यो आँसुमा हामीले आफ्नो परिवारको सम्भावित पीडा देख्न सक्नुपर्छ। आज कसैको घर बगेको छ भने त्यसलाई केवल एउटा घरको क्षति भनेर होइन, नेपाली समाजको एउटा सपना भत्किएको रूपमा बुझ्नुपर्छ। विपद्ले मानिसको परिचय, जात, धर्म, वर्ग, भूगोल वा राजनीतिक आस्था हेर्दैन। त्यसैले विपद्को यो घडीमा हामीले पनि कुनै विभाजन नहेरी मानवताको पक्षमा उभिन सक्नुपर्छ।

अहिले सबैभन्दा पहिलो आवश्यकता उद्धार र जीवनरक्षा हो। अझै सम्पर्कविहीन रहेका नागरिकको खोजी, जोखिममा रहेका मानिसको सुरक्षित स्थानान्तरण, घाइतेको उपचार तथा विस्थापित परिवारलाई तत्काल खाद्यान्न, स्वच्छ पानी, कपडा र अस्थायी आश्रयको व्यवस्था गर्न राज्यले आफ्नो सम्पूर्ण शक्ति परिचालन गर्नुपर्छ। नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी, स्थानीय तह, स्वास्थ्यकर्मी, स्वयंसेवक तथा सम्बन्धित सबै निकायबीच प्रभावकारी समन्वय हुन आवश्यक छ। विपद्को समयमा एउटा मिनेट पनि महत्वपूर्ण हुन्छ। त्यसैले उद्धारमा ढिलाइ, निकायबीचको असमझदारी वा प्रशासनिक झन्झट स्वीकार्य हुनुहुँदैन।

तर राज्यको प्रयास मात्र पर्याप्त हुँदैन। यस्तो राष्ट्रिय विपद्मा समाज पनि राज्यसँगै उभिनुपर्छ। देशका विभिन्न ठाउँमा रहेका नागरिक, सामाजिक संस्था, व्यवसायी, युवा, विद्यार्थी, गैरसरकारी संस्था तथा विदेशमा रहेका नेपालीले आफ्नो क्षमताअनुसार सहयोगको हात अघि बढाउनुपर्छ। कसैले आर्थिक सहयोग गर्न सक्छ, कसैले राहत सामग्री जुटाउन सक्छ, कसैले स्वयंसेवा गर्न सक्छ। सहयोगको आकार ठूलो वा सानो हुनु मुख्य कुरा होइन; संकटमा पीडितको साथमा उभिनु नै सबैभन्दा ठूलो कुरा हो। तर यस्तो सहयोग विश्वसनीय माध्यमबाट, वास्तविक आवश्यकता पहिचान गरेर र पारदर्शी ढंगले गरिनुपर्छ।

यस्तो संवेदनशील समयमा हाम्रो अर्को महत्वपूर्ण जिम्मेवारी सूचना र संवेदनशीलताको पनि हो। सामाजिक सञ्जालमा अपुष्ट विवरण, अफवाह वा अतिरञ्जित सामग्री फैलाएर पीडित परिवारको पीडा थप नबढाऔँ। हराइरहेका व्यक्तिको परिवार एउटा सानो सूचनाको प्रतीक्षामा हुन्छ। त्यस्तो अवस्थामा गलत सूचना उनीहरूका लागि अर्को ठूलो मानसिक पीडा बन्न सक्छ। त्यसैले सञ्चारमाध्यम र नागरिक दुवैले सत्य, पुष्टि भएको र मानवीय संवेदनशीलतालाई सम्मान गर्ने सूचना मात्र प्रवाह गर्नुपर्छ।

दुःखको समयमा राजनीति पनि केही समयका लागि मौन बस्न सक्नुपर्छ। दोषारोपण, आरोप–प्रत्यारोप र राजनीतिक स्वार्थभन्दा माथि उठेर पीडितको पक्षमा उभिनु अहिलेको आवश्यकता हो। विपद्को व्यवस्थापनमा कमजोरी देखिएको भए त्यसको समीक्षा र जिम्मेवारी निर्धारण पछि पनि गर्न सकिन्छ। अहिलेको प्राथमिकता भनेको जीवन बचाउनु, बेपत्ताको खोजी गर्नु र पीडितलाई सुरक्षित बनाउनु हो। राष्ट्रिय संकटको घडीमा राजनीतिक प्रतिस्पर्धाभन्दा मानवीय सहकार्य ठूलो हुनुपर्छ।

भोटेकोशीको घटनाले हामीलाई विपद् पूर्वतयारी र जोखिम न्यूनीकरणबारे पनि गम्भीर प्रश्न सोधेको छ। प्राकृतिक विपद्लाई पूर्ण रूपमा रोक्न नसकिए पनि त्यसबाट हुने क्षति घटाउन सकिन्छ। जोखिमयुक्त बस्तीको पहिचान, प्रभावकारी पूर्वसूचना प्रणाली, सुरक्षित पूर्वाधार निर्माण, नदी तथा जलाधार क्षेत्रको वैज्ञानिक व्यवस्थापन र स्थानीय तहसम्म प्रभावकारी विपद् पूर्वतयारी आवश्यक छ। आजको उद्धारसँगै भोलिको विपद् रोकथाम र क्षति न्यूनीकरणका लागि दीर्घकालीन नीति बनाउनु राज्यको दायित्व हो।

अहिले भोटेकोशीका पीडित परिवारलाई सबैभन्दा बढी चाहिएको कुरा आशा हो। उनीहरूलाई यो अनुभूति दिलाउन आवश्यक छ कि उनीहरू संकटमा एक्ला छैनन्, सिंगो देश उनीहरूको साथमा छ। आज हामीले दिएको एउटा सहयोग, बोलेको एउटा सान्त्वनाको शब्द वा बढाएको एउटा सहयोगी हातले पीडित परिवारलाई कठिन परिस्थितिबाट अघि बढ्ने साहस दिन सक्छ। त्यसैले यो दुःखलाई केवल समाचारको विषय बनाएर केही दिनपछि बिर्सिने होइन, पीडितको पुनःस्थापनासम्म निरन्तर साथ दिने प्रतिबद्धता आवश्यक छ।

भोटेकोशीको बाढीले धेरै कुरा बगाएको हुन सक्छ, तर यसले हाम्रो मानवीय संवेदना बगाउन नपाओस्। बरु यस विपद्ले नेपाली समाजमा रहेको सद्भाव, सहकार्य र एकताको शक्ति अझ बलियो बनाओस्। आज हामीले क्षेत्र, वर्ग, राजनीतिक विचार र व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि उठेर एउटै नेपाली भएर उभिनुपर्छ। दुःखमा साथ दिनु नै साँचो नागरिकता हो र विपद्मा हातेमालो गर्नु नै राष्ट्रिय एकताको वास्तविक परीक्षा हो।

त्यसैले आजको यो सम्पादकीयको आग्रह स्पष्ट छ भोटेकोशीका पीडितलाई एक्लो नछोडौँ। उद्धारमा सहयोग गरौँ, राहतमा हातेमालो गरौँ, सही सूचना फैलाऔँ र पीडितको सम्मान कायम राखौँ। राज्यले आफ्नो सम्पूर्ण शक्ति परिचालन गरोस्, नागरिक समाजले आफ्नो सामाजिक दायित्व पूरा गरोस् र प्रत्येक नेपालीले आफ्नो ठाउँबाट सक्दो सहयोग गरौँ। आज भोटेकोशीको पीडा हाम्रो साझा पीडा हो र यसको उपचार पनि हाम्रो साझा जिम्मेवारी हो। आउनुहोस्, दुःखमा एक बनौँ, विपद्मा हातेमालो गरौँ र भोटेकोशीका पीडितलाई सिंगो नेपाल उनीहरूको साथमा छ भन्ने विश्वास दिलाऔँ।