आज ऋषि पञ्चमी : सप्तऋषिको पूजा गरी ऋषि पञ्चमी मनाइँदै

काठमाडौँ, भदौ ३० गते। आज भाद्र शुक्ल पञ्चमी अर्थात् ऋषि पञ्चमी देशभर श्रद्धा, भक्ति र धार्मिक आस्थाका साथ मनाइँदै छ। हिन्दु धर्मावलम्बी नारीहरूले अरुन्धतीसहित सप्तऋषि अत्रि, गौतम, भारद्वाज, जमदग्नि, वशिष्ठ, कश्यप र विश्वामित्रको पूजा आराधना गरी यो पर्व मनाउने परम्परा रहेको छ।

ऋषि पञ्चमीलाई विशेषगरी तिज पर्वको समापनसँग जोडिएको धार्मिक पर्वका रूपमा लिइन्छ। शास्त्रीय मान्यताअनुसार यस दिन महिलाहरूले वर्षभरि जानेर वा नजानेर भएका त्रुटि तथा अशुद्धिबाट मुक्ति प्राप्त हुने विश्वासका साथ व्रत, स्नान र पूजा–आराधना गर्ने गर्छन्।

आज बिहानैदेखि महिलाहरू नजिकका नदी, खोला, ताल, तलैया तथा पोखरीमा पुगेर विधिपूर्वक स्नान गरेका छन्। परम्पराअनुसार ३६५ वटा दतिवनले दाँत माझ्ने तथा गाईको गोबर, माटो र खरानी प्रयोग गरी स्नान गर्ने चलन रहेको छ। यसलाई शरीर र मनको शुद्धीकरणको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ।

तिजमा महिला र पुरुष दुवैले पूजा आराधना गर्ने भए पनि ऋषि पञ्चमीमा भने महिलाले विशेष रूपमा स्नान, व्रत र सप्तऋषिको पूजा गर्नुपर्ने धार्मिक मान्यता रहेको छ। पूजा गर्दा नारीहरूले आफ्नो सौभाग्यका प्रतीक सिन्दूर, पोते, चुरा तथा धागो सप्तऋषिलाई अर्पण गरी परिवारको सुख, शान्ति, समृद्धि तथा दीर्घ सौभाग्यको कामना गर्छन्।

पूजा सम्पन्न भएपछि कर्कलोसहित विभिन्न कन्दमूलको परिकार बनाएर खाने परम्परा पनि रहिआएको छ। कर्कलोमा आइरनलगायत शरीरका लागि आवश्यक पोषक तत्त्व पाइने भएकाले यसको सेवन स्वास्थ्यका दृष्टिले पनि लाभदायक मानिन्छ।

धार्मिक विश्वास, सांस्कृतिक परम्परा र सामाजिक मूल्यसँग जोडिएको ऋषि पञ्चमीले नेपाली समाजमा महिलाको आस्था, संयम र पारिवारिक कल्याणप्रतिको समर्पणलाई झल्काउने पर्वका रूपमा विशेष महत्व राख्दै आएको छ। देशभरका मठ मन्दिर तथा धार्मिक स्थलहरूमा आज बिहानैदेखि भक्तजनहरूको उल्लेख्य उपस्थिति रहेको छ।