देउवा समूहमा लगातार क्षयीकरण : कांग्रेसको शक्ति–सन्तुलन कसरी बदलिँदै छ ?

काठमाडौं, असोज १ गते। नेपाली कांग्रेसको आन्तरिक राजनीतिमा १५औँ महाधिवेशन नजिकिँदै जाँदा शक्ति सन्तुलन तीव्र रूपमा परिवर्तन भइरहेको देखिएको छ। लामो समयसम्म पार्टीभित्र बलियो प्रभाव कायम राखेका निवर्तमान सभापति शेरबहादुर देउवाको समूहबाट एकपछि अर्को प्रभावशाली नेता बाहिरिन थालेपछि उनको राजनीतिक आधार कमजोर बन्दै गएको संकेत देखिएको छ।

१४औँ महाधिवेशनमा देउवा नेतृत्वको प्यानलबाट निर्वाचित अधिकांश पदाधिकारी र केन्द्रीय सदस्य अहिले संस्थापन पक्षसँग नजिकिँदै गएका छन्। पछिल्लो समय उपसभापति पूर्णबहादुर खड्का, प्रचार विभाग प्रमुख मीन विश्वकर्मालगायत प्रभावशाली नेताहरूले देउवा समूहबाट दूरी बढाएका छन्। यसले केवल व्यक्तिगत राजनीतिक निर्णय मात्र नभई कांग्रेसभित्र शक्ति पुनर्संरचनाको प्रक्रिया तीव्र बनेको देखिन्छ।

विशेष महाधिवेशनपछि देउवा पक्षले करिब १११ केन्द्रीय सदस्य आफ्नो पक्षमा रहेको दाबी गर्दै आएको थियो। तर अहिले त्यही समूहका धेरै नेता संस्थापन पक्षको गतिविधिमा खुला रूपमा सहभागी हुन थालेका छन्। यसले देउवा समूहको संगठनात्मक पकडमा उल्लेख्य गिरावट आएको संकेत गर्छ।

महाधिवेशनको मिति नै अहिले कांग्रेसभित्रको सबैभन्दा ठूलो विवाद बनेको छ। संस्थापन पक्षले १६ देखि १९ असोजसम्म महाधिवेशन गर्ने कार्यतालिका अघि बढाएको छ भने देउवा पक्षले २१ देखि २३ मंसिरमा महाधिवेशन गर्नुपर्ने अडान लिएको छ। कार्यतालिकाको विवाद सर्वोच्च अदालतसम्म पुगे पनि त्यसले नेताहरूको राजनीतिक निर्णयलाई भने रोक्न सकेको देखिँदैन। अदालतमा रिट दायर गर्ने नेताहरूका सहयोगीसमेत संस्थापन पक्षतर्फ उन्मुख भइरहेका छन्।

विश्लेषकहरूका अनुसार महाधिवेशनको मिति मात्र विवादको विषय होइन। यसको मूल कारण नेतृत्व, भावी सत्ता समीकरण र पार्टीको भविष्यमा आफ्नो राजनीतिक स्थान सुरक्षित गर्ने रणनीति पनि हो। धेरै नेताले भविष्यको शक्ति–केन्द्र कहाँ बन्छ भन्ने हिसाबले आफ्नो धार परिवर्तन गरिरहेको देखिन्छ।

१४औँ महाधिवेशनमा देउवा प्यानलबाट निर्वाचित आठमध्ये अधिकांश पदाधिकारी अहिले संस्थापन पक्षमा उभिएका छन्। सहमहामन्त्री भीष्मराज आङ्देम्बे, महालक्ष्मी उपाध्याय डिना, महेन्द्र यादव, फर्मुल्लाह मन्सुर र किशोरसिंह राठोर संस्थापन पक्षसँग देखिएका छन्। दलित क्लस्टरबाट निर्वाचित जीवन परियार पनि त्यही धारमा पुगेका छन्। अहिले देउवा समूहसँग खुलेर उभिएका प्रमुख पदाधिकारीमध्ये उमाकान्त चौधरी मात्र देखिन्छन्।

प्रदेश तहमा पनि देउवा समूहको प्रभाव कमजोर बन्दै गएको छ। कोशी, मधेश, बागमती, कर्णाली र सुदूरपश्चिमका सभापतिमध्ये अधिकांश संस्थापन पक्षसँग नजिकिएका छन्। अहिले सुदूरपश्चिमका सभापति वीरबहादुर बलायर मात्र देउवा समूहमा स्पष्ट रूपमा देखिन्छन्।

यस्तै, प्रतिनिधिसभाका पूर्वप्रमुख सचेतक श्याम घिमिरे, पूर्वसचेतक ईश्वरी न्यौपाने, रामहरि खतिवडा, गोविन्द भट्टराई, उमेशजंग रायमाझी, सीता गुरुङ, ललितजंग शाही, प्रदीप सुनुवार, भीम पराजुलीलगायत नेताहरू पनि संस्थापन पक्षतर्फ खुलेका छन्। उनीहरूले वडा अधिवेशनमा सहभागी हुने घोषणा गरिसकेका छन्।

यसबीच १४औँ महाधिवेशनमा सभापतिको प्रतिस्पर्धामा रहेका शेरबहादुर देउवा, डा. शेखर कोइराला, विमलेन्द्र निधि, प्रकाशमान सिंह, कल्याण गुरुङ तथा १३औँ महाधिवेशनका उम्मेदवार कृष्णप्रसाद सिटौलालगायत सबै प्रमुख नेता अहिले एउटै धारमा छैनन्। यसले कांग्रेसभित्र बहुध्रुवीय शक्ति संरचना निर्माण भएको स्पष्ट देखाउँछ।

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार अहिले भइरहेको नेताहरूको आवागमन केवल व्यक्तिको पक्ष परिवर्तन मात्र होइन, आगामी नेतृत्व चयनको पूर्वतयारी पनि हो। महाधिवेशनअघि आफ्नो प्रभाव बलियो देखाउन दुवै पक्षले नेताहरू तान्ने प्रयास गरिरहेका छन्। त्यसैले आगामी केही दिनमा थप नेताहरूले आफ्नो धार सार्वजनिक गर्ने सम्भावना पनि उत्तिकै बलियो देखिन्छ।

बिहीबार बस्ने कांग्रेस केन्द्रीय समितिको बैठकलाई पनि अर्थपूर्ण रूपमा हेरिएको छ। १४औँ महाधिवेशनबाट आएका पदाधिकारी तथा केन्द्रीय सदस्यहरूको समायोजनपछि पहिलोपटक बस्न लागेको बैठकले १५औँ महाधिवेशनको कार्यतालिका, संगठनात्मक तयारी तथा पार्टीको भावी रणनीतिबारे महत्वपूर्ण निर्णय गर्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ। देउवा समूहबाट संस्थापनमा आएका नेताहरू पनि बैठकमा सहभागी हुने तयारीमा छन्।

यदि यही क्रम जारी रह्यो भने महाधिवेशनअघि नै देउवा समूहको राजनीतिक प्रभाव उल्लेखनीय रूपमा घट्न सक्ने विश्लेषण भइरहेको छ। यद्यपि देउवा पक्षले आफ्नो अलग कार्यतालिका, संगठनात्मक सञ्जाल र पुराना समर्थकहरूको आधार अझै कायम रहेको दाबी गर्दै आएको छ। त्यसैले कांग्रेसको आन्तरिक शक्ति–सन्तुलन अन्ततः वडा अधिवेशन, क्षेत्रीय अधिवेशन र महाधिवेशन प्रतिनिधिहरूको छनोटले नै निर्धारण गर्ने देखिन्छ।

नेपाली कांग्रेस अहिले नेतृत्व परिवर्तन, संगठनात्मक पुनर्संरचना र शक्ति सन्तुलनको निर्णायक मोडमा पुगेको छ। देउवा समूहबाट प्रभावशाली नेताहरूको लगातार बहिर्गमनले महाधिवेशनको परिणाममा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने संकेत दिएको छ। आगामी केही साताभित्र हुने वडा तथा क्षेत्रीय अधिवेशनले कुन पक्ष वास्तविक रूपमा बलियो छ भन्ने स्पष्ट पार्नेछ। त्यसैले अहिलेको राजनीतिक गतिविधि केवल समूह परिवर्तनको समाचार नभई कांग्रेसको भविष्यको नेतृत्व र पार्टीको दिशासँग प्रत्यक्ष जोडिएको महत्वपूर्ण राजनीतिक घटनाक्रमका रूपमा हेरिनुपर्ने अवस्था बनेको छ।

– फाेटाे AI बाट तयार पारिएकाे हाे